Býflugur.is
LÝfe­lisfrŠ­i
 
 
 

Hin einstaka býfluga

  

Ytrabyrði-yfirhúðin  (kítínskjöldurinn)

Er ógegndræp f vatni og lofti og hindrar þannig útþurrkun býfl. Það eru göt á yfirhúðinni sem leyfa flæði lofts. Berkjur (öndunargöt) opnast einnig út sem og fremra og aftara meltingarop (munnur og endaþarmur). Yfirhúðin er samsett úr kítíni , próteinum og litarefnum. Kítin er köfnunarefnis pólýsaccarid (C8H13NO5) og hefur svipuð byggingareigindir og cellulosa í plöntum). Út á yfirhúðina opnast einnig vaxkirtlar sem einnig hindrar uppgufun og hrindir frá sér utanaðkomandi vatni. Líkaminn er allur þakinn marggreindu hári en eyðist m aldrinum og verða bf því sköllóttar og meira glansandi sem „gamlar“. Hlutverk háranna er að halda hita á býfl. en einnig sérlega þau lengri að fanga frjókorn í blómunum sem býfl. heimsækir.

 


Melting og efnaskipti

Býfl nærast eingöngu á hunangi og frjókornum. Meltingarvegurinn samanstendur framgörn og sarpi (hunangsmagi), miðgörn ( þar sem meltingarhvatar brjóta niður fæðuna og frásog næringarefna gerist) og afturgörn (þar er uppsog vatns og ólífrænna jóna og hér formast einnig hægðirnar og eru losaðar út). Gegnumferð um meltingarveginn td fyrir frjókorn tekur um 15 klst.

Kolvetnisforði (orkuforði) býfl er á formi glycogens (flókin sameind fjölda glúkósa mólikúla og er sama efni í manninum) í vefjum og trehalosa (tvísykrungur) í „blóði“. Þessi efni eru brotin niður e þörfum enda er glúkósi brennsluefni fruma (auk fitu). 

 

GlycogenTrehalosi

 

 Glókosi

Fitupúði (-kroppur)  

Samansafn af sérhæfðum frumum í holrúmum líkamans mynda hin svokallaða „fitupúða“ sem hafa því mikilvæga hlutverki að gegna  að geyma forðanæringu á formi fitu, gycogens og próteina auk efnahvata sem þarf til að brjóta þessi orkuefni niður. Þessir fitupúðar virðast eingöngu vera til staðar í „vetrar býfl“ og myndast í býfl sem klekjast f vetrarhvíldina .

Öndun

Fer fram gegnum berkjurnar 2 micm sem greinast í niður í smærri og smærri og enda í blindni 0,2micm. Jafnvægi súrefnis og CO2 helst gegnum passíft flæði þessara lofttegunda gegnum veggi berkjurnar. Öndunar hraði er aukin með hreyfingu kviðarins þegar hann er hreyfður fram og tilbaka á lengdarási býfl. (slík öndun sést með berum augum )

 

Blóð og blóðrás

Blóð býfl inniheldur ekki rauð blóðkorn. Blóðið, hemolymphan, fyllir rými líkama býfl í opnu blóðrásarkerfi. Ein æð (hjartað) flytur blóðið eftir miðlinu við bak. Aftari hluti æðarinnar „dælir“ og er með æðalokum þar sem blóðið kemur inn í æðina. Fremri hluti æðarinnar er gerður úr samdráttarfærum vef og fer í gegnum heilan í höfði og endar þar. Blóðið yfirgefur æðina og dreifist aftur eftir líkama og „baðar“ alla vefi.

Samdráttur „hjartans“ veldur hringrás blóðsins og flytur hormón og næringarefni til fruma en ekki súrefni að nokkru ráði, einnig flytur það úrgangsefni til „nýrnanna“. Í blóðinu eru ekki storkuefni. Einnig tekur blóðið þátt í hitastjórnun milli hluta líkamans.  

 

Vatns og saltbúskapur

Malpighian kerfið er útskilnaðar og himnuflæði kerfi (nýru). Kerfið samanstendur af  kvísluðum  rörum sem eru framlenging garnanna, gleypa upplausn vatn, og úrgang frá umliggjandi „blóði“. Úrgangurinn er losaður út úr líkama í formi hægða af köfnunarefnis sambanda. Kerfið er nefnt eftir Marcello Malpighi 17 aldar lækni og líffærafræðingiRörin eru yfirleitt böðuð  í blóði og eru í nálægð við fitukroppana.

Virkni

Forstigefni þvags myndast í rörunum þegar köfnunarefnis úrgangur og sölt flytjast í  gegnum  veggi röranna.  Úrgangur eins og þvagefni og amínósýrur eru talin fljóta í gegnum veggi röranna, en jónir eins og natríum og kalíum eru flutt af virku dælukerfi íu frumum. Vatn fylgir í kjölfarið. Forstigefni þvags, ásamt meltri fæðu, blandast saman í afturgörn og úrgangsefni losuð út með hægðum

                                                                                                 Midgut= miðgirni, Hindgut=afturgirni, Rectum=endaþarmur

 Skynjun og taugakerfi

 Miðtaugakerfi býfl. samanstendur af taugahnoðrum sem tengjast sín á milli með taugum. Heilinn samanstendur af nokkrum slíkum samvöxnum hnoðrum.  

 Efnaskynjarar (bragð og lykt)eru fof í fálmurum og eru næmir fyrir efnasamböndum í umhverfi býfl.

Þær hafa einnig taugaskynfrumur sem bregðast við hita, CO2 og vatnsgufu.

Hljóðskynjun fer líklega mest fram sem skynjun á titring.

Til staðsetningar og rötunar nota býfl. kennileiti á landi, skautuðu- (polarized) og útfjólublátt ljós og stöðu sólar og tungls. Þær skynja einnig rafsegulsvið jarðar (td virðast mökunarsvæði valin með tilliti til þessa) og í líkama býfl. er járnríkt svæði (segul-)sem líklega stýrir þessu.

Býfl geta lært (þe. munað) ýmsa hluti ss, skilja á milli lykta, forma, tíma dags og fleiri þátta.  

Þroski, öldrun og stéttaskipting.
  
Þegar býfl klekst þ.e. étur sig út úr klakhólfinu, byrjar hún strax að sinna störfum í búinu –hún er í fyrstu „hreinsitæknir“ –tekur til í klakhólfunum og undirbýr þau fyrir varp drottningar. Hún getur í fyrstu ekki flogið né stungið. Stærð hennar ræðst af ummáli klakhólfsins og stækkar hún ekki meira eftir að hún skríður úr því. Eftir hreinsistigið (nokkra daga gömul) byrjar hún á að bera hunang og frjókorn í eldra ungviðið og nokkrum dögum seinna hafa fóðursaft kirtlar hennar þroskast nægjanlega til að geta framleitt royal jelly sem hún matar yngsta ungviðið á (fóstru stig). Þroskinn heldur svo áfram með auknum aldri í: vaxmyndandi-byggjandi-, varð-,fóðuröflunar-, vatnsöflunar og troð kíttis-sækjandi bý. Þær geta þó skipt um hlutverk ef þarf á að halda.
Býfl sýna einkenni öldrunar í hnignun fluggetu og sækja í heldur í kaldara svæði inni í búinu, þær tapa einnig hári sínu og verða dekkri/glansandi. 

 Vöðvar og virkni þeirra

Tauga boð stjórna virkni vöðva þe samdrætti en flugvöðvarnir fara á eh stig flökts sem er mun hraðara en taugaboð um samdrátt geta borist.

Glycogen forði í flugvöðvunum endist bara í 10-20 mín. flug en þá tekur við notkun á trehalosa í blóði og kolvetni frá hunangssarpi. Á klukkutíma flugi getur býfl. notað allt að 10 mg kolvetna og getur náð 29 km/klst .  

 

Stjórnun líkamshita býflugna.

Býflugur eru með breytilegan líkamshita (poikilotherm). Líkamshitastig þeirra lækkar á veturnar. Líkamshiti býflugu þarf að vera 35°C til hún geti flogið sem einnig er hiti innan ungviðaklasans í búinu. Ungviðið þarf einnig sama hita þann tíma sem það þroskast og það er kjörhitastig fyrir framleiðslu á vaxi. Hitastig á jaðri klasans er breytilegt og fer eftir hitastigi utan búsins. Í vetrarklasanum er innri hiti klasans að lágmarki 20-22°C. Býflugur geta sótt blómasafa í blóm á hitasviði sem spannar 30°C  lofthita aðallega því þær hafa hegðunar og lífeðlisfræðilegan hæfileika að  fyrir stjórna líkamshitanum með flugvöðvum sínum. Aðferðafræðin í mjög lágum lofthita er að býfl. virkjar hitamyndun með því að það fer “hrollur” um flugvöðvana svo þær hitna fyrir flug og ef hiti lækkar setjast þær um kyrrt og senda aftur hroll um flugvöðvana til að hækka líkamshitan. Í miklum hita losa þær sig við hita með því að dæla (gubba) upp dropa úr hunangssarpinum og uppgufun vatns úr honum kælir þær um allt að 10°C.
 Líkamshita er haldið mismunandi eftir tegundum býfl. og væntanlegum árangri af fæðuöflun. Ákjósanlegur lofthiti fyrir fæðuöflun er um 22-25°C. Á meðan á flugi stendur myndast hiti (allt að 47°C) í hinum hlutfallslega stóru flugvöðvum sem þarf að dreifa. Býflugan nýtir uppgufun til kælingar um munninn. Við mikinn hita hverfur hitinn frá brjóstkassa gegnum höfuðið.  Við 7°C líkamshita verða býfl. óhreyfanlegar og yfir 38°C  hægir á athafnasemi þeirra sökum hita. Býfl. geta þola hita upp til 50°C í stuttan tíma.

Viss hluti býfl. sjá sérstaklega um að halda hitastigi réttu í klasanum. Þegar þær ætla að hita upp ungviðið þá skríða þær inní tómt klakhólf í ramma með ungviði allt í kring og geta myndað allt að 44°C hita sem dreifist um allt að 70 klakhólf. Ungviði sem elst upp við 34°C virðast halda sig meir við störf (atferli) innan búsins fullþroskaðar en þær sem vaxa við hærra hitastig 35°C verða söfnunarflugur. Þetta er líklega skýringin á því hversvegna meira hunang safnast á seinustu vikum sumars en fyrrihluta- fleiri flugur halda hita á ungviðinu þegar það er í örum vexti en þegar drottn. minnkar varp sitt síðsumars.

 

 

 
 

 

 

Heimsóknir: 
Stjórnun