Býflugur.is
Vetrun

 

Haustuppskera /undirbúningur fyrir vetur 

 

Jæja nú er komið að haustuppskeru frá búunum okkar
 
Ég hef gert á eftirfarandi hátt undanfarinn 20 ár og sé ekki að það hafi eh áhrif á lifun búanna á vetrum.
 
Það er mikilvægt að gera þetta það snemma(ekki seinna en í lok ágúst) svo búin geti tekið niður allt það fóður (sykurvatn) sem þær þurfa fyrir veturinn.
 

Varðandi hunangstekju eru þó nokkrir þættir sem verður að hafa í hug

1 rammarnir eru ekki tilbúnir til töku fyrr en hólfin í þeim eru að minnstu lokuð á 2/3 hluta rammans þetta þýðir þá að hunangið er þroskað þ.e. að vatnsinnihald hunangsins er um 18% og því lítil hætta á að það gerji eftir að  því hefur verið slengt.

2 hunangsramma er best að slengja strax eftir að það hefur verið tekið frá búinu það er  þá um 35°C heitt því mjúkt og auðvelt að slengja.

3 ef rammarnir eru ekki slengdir strax þarf að geyma þá á heitum og þurrum stað (t.d. innanhúss) því hunangið dregur í sig raka frá umhverfinu (hydrophil) og einnig lykt (s.s.s lykt af málningu ) 

 4 það má þó aldrei taka það mikið hunang frá búunum á sumrin að hætta geti orðið á því að búið svelti ef t.d. geri 2 vikna rigningu og flugurnar  geti  ekki sótt neinn nektar (blómasykur).

 
Fer í gegnum búin og tek alla ramma með hunangi frá þeim sem ekki er ungviði í – set í staðin ramma sem ég hef nýlega slengt helst ramma með sem mestu frjókorni í og set þá sem næst römmunum sem ég  skil eftir í búunum (sem næst ungviðinu).
Hef alltaf vetrað þær á 2 hæðum þe 2 kössum Langstroth. 
 
Það hefur sýnt sig að ef búið er nægjanlega stórt er mun betri lifun á búum sem vetruð eru á 3-4 kössum en á 2 kössum.
Það sem er þó allra mikilvægast er loftræsting búanna að vetri.   

Það gerir ekkert til að slatti af flugunum sitji utaná (við flugopið) til að byrja með eftir lok hunangstekju.
 
Lítil bú verður að sameina á t.d. 2 kössum Langstroth.
Þið veljið þá betri drottninguna (sú sem er fædd síðar t.d. sama sumar-hefur verpt meira –gefið gæfari flugur ) og hafið hana í sínu búi á þeim stað sem búið hefur staðið (þröngvið þeim saman á 1 kassa) –takið búið sem ekki fær að halda sinni drottningu (fjarlægið hana ) setjið dagblað (1 síðu) á milli, stingið  nokkur göt á dagblaðið með penna og setjið drottningarlausa búið ofaná og fóðrun ofan á það –það verður að fóðra sameinaða búið strax til að forðast slagsmál.
 
Það verður síðan að fóðra öll bú strax og búið er að taka frá þeim hunangið (verið tilbúin með sykurlausnina)með lausn sem er 3 kg sykur hrært í 2 l af sjóðheitu vatni (ekki sjóða sykur og vatn saman), (gerir um 60% lausn) eða að þið kaupið Bifor 75 % lausn. Búið þarf í það minnsta 20 kg af sykri 
blandað vatni      (ca 13 l) eða í.þ.m. 2 fötur sykurblöndunar. 
 
lítrar vatns        blandað með     kg. sykurs
1                                            1,5-
2                                            3-
3                                            4,5-
4                                            6-
6                                            9-
8                                          12-
10                                        15-
12                                        18-
14                                        21-
16                                        24-
18                                        27-
20                                        30-
 
 
 
l. af 60% lausn   gefur    kg sykur
 1                                            0,8 kg
 2                                            1,6 –
 3                                            2,4 –
 4                                            3,2 –
 6                                            4,8 –
 8                                            6,4 –
10                                           7,9 –
12                                           9,5 –
14                                         11,1 –
16                                         12,6 –
18                                         14,2 –
20                                         15,8-
 
 
 

Magn sykurs [kg]

Magn sykurs í 60% lausn [l]

Sykur [kg]

Vatn [l]

Sykurlausn [l]

Sykurlausn [l]

Sykur [kg]

Vatn [l]

1

0,7

1,3

1

0,8

0,5

2

1,3

2,5

2

1,6

1,1

3

2

3,8

3

2,4

1,6

4

2,7

5,1

4

3,2

2,1

5

3,4

6,4

5

3,9

2,6

6

4

7,6

6

4,7

3,2

8

5,4

10,2

8

6,3

4,2

10

6,7

12,7

10

7,9

5,3

Fóðrun fyrir veturinn.
Mikilvægt er að fóðra strax að lokinni  hunangstekju frá búunum-annar verða þær mjög órólegar og geta ráðist á minni bú og rænt forða þeirra og drepið drottninguna.
Einnig er mikilvægt að fóðra þær áður en kólna fer annars taka þær ekki sykurvatnið niður og geta ekki þurrkað það(með loftræstingu).
Ekki má verða tómt í fóðurtroginu(fötunum) því ef þær hafa ekki stöðugan aðgang hætta þær oft að taka fóðrið sérlega ef kólnar i veðri.
Það eru mjög misjafnar skoðanir á því hve mikið fóður þær þurfa –ég gef þeim alltaf 20 kg sykur blandað í vatni (soðnu) eða þar til þær hætta að taka fóður, aldrei ætti að gefa minna en 10 kg og helst ekki minna en 15 kg .
Það verður að hræra sykurlausnina þangað til allur sykur er uppleystur annars sest hann bara á botninn á fóðurtroginu engum til gagns.
Hellið kældri (volgri ) blöndunni varlega í trogið annars er hætta á að býflugur drukkni í rifunni og liggi þar rotnandi, þar til býflugnabóndinn fjarlægi trogið og þrífur.
Ef sykurlögurinn liggur lengi í troginu myndast oft sveppagróður bæði í leginum og á veggjum trogsins –við þessu er einfalt ráð –blandið 2 dl. borðedik í u.þ.b. 10 lítra sykurlagarins þá hverfur þetta vandamál- býflugurnar bæta örlítið af ediksýru  í hunangið einmitt til að það gerji ekki.
Ég hef gert þetta margoft og flugurnar ekki borið skaða af.
 
Varðandi föturnar sem hvolft er yfir búin er ekki eins nauðsynlegt að leysa upp allan sykurinn því lausnin rennur í gegnum botnfallið.
 
 

Þetta er okkar stóra vandamál þe að búin lifi af veturinn

Vetur

Hver er mesta hættan að vetri ?

 

 

1 Að búið svelti

2 Að búið kafni

3 Að raki myndist í búinu og mygla myndist

4 Að ró búsins raskist og trufli vetrarhvíld

5 Að mýs komist í búið

6 Að búið sé of lítið

 

1 Sultur. Mikilvægt er að gefa búunum nægilegt af sykurvatni fyrir veturinn og nægjanlega snemma svo flugurnar nái að nýta sér það. Ég hef alltaf gefið búunum um 20 kg sykurs blandað vatni (3 kg sykur á móti 2 l vatns)og hefur það leitt til að ég hef aldrei misst bú vegna svelts. Það er þó þekkt að bú sem eru of lítil séu það "köld" að þau geti ekki flutt sig til að ná í fóður á nálægum römmum og því drepist.
 
2 Köfnun. Snjó getur lagt yfir kúpurnar og hindrað aðflæði súrefnis, varast ber að staðsetja bú þar sem skefur í skafla en þó þannig að búin séu í skjóli frá næðingi. Hægt væri að leggja drenrör undir kúpurnar. Grænlendingar brenndu sig á þessu -það skóf yfir kúpurnar og þegar bloti kom seig snjórinn og þyngdin sprengdi kúpurnar. Einnig er sjálfsagt að hreinsa flugopið af og til svo dauðar flugur teppi það ekki ( sjá neðan ). 
 

3 Raki. Mygla myndast mjög auðveldlega í raka. Samfélagið gefur frá sér raka við bruna sykurs(hunangs) einnig þéttist raki vegna hitamismunar inni í kúpunni. Flestar nútímakúpur eru með netbotn til að bæta loftflæðið og dregur þetta mikið úr þeirri hættum og þess vegna ber að passa að ekki sjói yfir búin ( sjá nánar útfært að að neðan ).

 
4 Truflun. Veldur því að búið verður stressað og kemst ekki í vetrarhvíld, safnast ekki í klasa og nær ekki að halda þeim hita sem þarf, eta meira fóður þurfa því að losa sig við hægðir inni í búinu sem veldur smithættu og deyr því af hreinum sóðaskap. Þekkt er að greinar sem slást í kúpur fyrir vindi hafi valdið þessu. Því ber að láta búið algerlega í friði veturlangt, nema til að hreinsa flugopið.
 

5 Mýs. Þekkt er að mýs geti valdið þeim usla að bú drepist. Mýsnar leita þangað í fæðuleit og einnig vegna hitans. Hagamýs eru líklega nægilega nettar til að komast inn um flugopið og einnig geta þær nagað gat á plastkúpurnar. Þó þetta hafi aldrei verið stórt vandamál ber að hafa þetta í huga þegar kúpunum er valinn staður. Þá má einnig gera sæti undir kúpurnar úr t.d. 3/4 galvaniseruðum rörum . 

 

6 Lítið bú. Þetta er líklega alvarlegasta og algengasta ástæða þess að bú drepast á vetrum. Það er fyrst og fremst að búið nær ekki að halda þeim hita sem þarf (um 22°C) í miðjum klasanum. Ef búið á erfitt með að halda hita þá notar það meir a fóður, gefur þá frá sér meiri raka, getur lent í því að geta ekki fært sig á milli ramma (flyst eins og amaba) og getur þá soltið þegar fóður er uppurið þar sem klasinn situr.
 
 

Ari Seppälä er býræktandi í norður hluta Finnlands með um 2000 bú . Hann hefur í mörg ár vetrað öll lítil bú í jarðkjallara og hefur mest vetrað innanhús 400 bú. Hann telur það ekki skipta neinu máli hvort um er að ræða plast- eða trébú en hann heldur sínum búum á heilum Langstroth kassa ( við á ¾ ). Bú sem sitja á 2 eða færri römmum, vetrar hann ekki ( sitja á 3-4 römmu ¾ Langstroth ? ) hann segir þau of lítil til að eiga nokkurn séns. Búin sem hann er að vetra inni sitja á minnst 3-4 Langstroth (heilum) og vetrardauði er um 1-4%, mest vegna lélegra drottninga eða svelts. Hann setur búin inn þegar allt flug er hætt (hjá honum mánaðarmótin okt-nóv) og setur þau út þegar víðirinn blómstrar, um miðjan apríl hjá honum ( þe 4-6 mánuði inni ).  Hann er með lokaða botna ( ekki með neti ) og hefur flugopið að fullu opið sem er algert skilyrði ( þrátt fyrir okkar netbotna ). Hann getur þurft að flytja búin um 200 km en er með flugopið lokað á meðan, opnar lítillega sama kvöld og hann setur þau inn, síðan að fullu daginn eftir. Það er mjög mikilvægt að það sé alger myrkur í geymslunni og sæmileg loftræsting. Hitastig má ekki fara yfir 8°C og ef það fer í 10°C þá verða flugurnar mjög órólegar. Það er eðlilegt að eldri flugur komi út og finnist dauðar á gólfinu og hann sópar upp 5-10 dl af dauðum býflugum á vorin af gólfinu. Einnig segir hann að þó flugurnar skríði út fyrir búið ( sérlega strax eftir flutning ) skríði þær flestar inn aftur. Hann staflar 4 búum á hæðina og með einfaldri trétex plötu ( ca 9 mm þykka ) sem þaki. Það er ekkert mál að opna búin inni en notast þá við rautt ljós sem þær skynja ekki, til að athuga hvað þær sitja á mörgum römmum, hvort búið er rólegt, hafi nægt fóður ( ef ekki þá setja fóðurramma eða Apifonda ).

Fæ aðeins betri útlistingar á þessu á næstu  dögum . 

Plastkassar þeir er við notum eru hugsaðir á þann hátt að minnst einangrun er í útveggjunum, þar á loftrakinn að þéttast og renna niður veggina niður á botn. Þakið á að vera það vel einangrandi að engin rakamyndun á að myndast þar. Þökin sem við notum virðast ekki vera nægjanleg þykk, þannig þéttist rakinn þar og dropar niður á vetrarklasann og vetrarfóðrið (hunangsrammana) sem veldur mikilli streitu fyrir býflugurnar. Annaðhvort er að búin verða ekki nægjanlega stór (fjölmenn) til að halda hitanum nægjanlega háum inni í kössunum eða veðurfar hér á landi er það erfitt að rakin safnast einnig undir þakið. Ég hef heyrt frá kollega okkar á Álandi að þetta virðist raunin á Álandi líka en  hann missir þó ekki bú á vetrum sem við gerum.  

Þannig má segja að mikilvægast er fyrir okkur að koma í veg fyrir þessa rakamyndun undir þakinu. 

Þetta má gera á ýmsan hátt

 

1 Að hætti Karls Karlssonar :

Sníða plötu úr masóniti sem passar ofaná búið og klæða hana með ca 1 cm listum sem verður þá einskonar loftr rými ofaná búinu. Í þessa plötu er sagað gat og listinn í einni gaflhlið er hafður opinn að hluta þannig fæst loftrás út undan þakplötunni sem sett er ofaná masonítið. Þakið er aðeins rýmra en kassinn og má því flytja þakið þannig að op myndist fyrir loftrás helst í þá átt sem vindur kemur síður úr því ekki viljum við að blási ofaní búið. Plastið fjarlægt. Sjá mynd.

 

 

 

 

 

2 Undir tómann kassa er heft td viskustykki, þetta kemur beint ofaná búið (rammana ekkert plast á milli )eða strigi á milli. Ofaní kassann er sett laust sag að uþb ¾ hluta kassans. Kassinn settur beint ofaná búið (plastið fjarlægt). Undir þakið ( á langhliðar kassans undir þakinu) eru settir listar sem lyfta því ca ½-1 cm þannig myndast loftrás í báðum göflunum.

 

 

 

3 Boruð göt að hætti Kristjönu sem sjá má hér að neðan. 

4 Kassi smíðaður utanum búin að hætti Torbjörns sem sjá má her að neðan.

5 Vafinn er tjörupappír utanum búið til skjóls fyrir vindi, klippt gat fyrir flugopið. 

6 Trétex plötur (2 st) sett ofná búið og þakinu lyft aðeins með listum ( u.þ.b. 1/2-1 cm.

Það má þó nefna að Björn á Núpum og Matthildur í Norðlingaholti hafa vetrað búin sín innanhúss án þess að hafa fjarlægt plasti ofaná og þeim hefur tekist best upp með vetrun hingað til.  Það hefur þó gengið betur með vetrun undanfarin ár og þar má þá telja til að flytja daggarmarkið fjær klasanum, bæta loftræstingu í búunum, fóðra með frjó/fitudeigi haust og vor.

 

 

Torbjörn(torbja4@online.no) sagði þann 12.September 2010 17:58:04 
 Vetrun

Þrátt fyrir að búið sé að tyggja þetta margoft hér á þessum síðum, langar mig að skrifa nokkur orð um vetrun til upprifjunar þar sem þetta er erfiðasti hjallinn í býflugnarækt á okkar breiddargráðum. Í bókinni “The Hive and the Honey Bee” er að finna í kaflann, “For the beginner” , mjög góða samantekt sem maður verður að fylgja til að vetrun heppnist(bls 597). Skrifað af prófessor í fræðunum að nafni Alphonse Avitable.

1)Búin þurfa að hafa nægilegan styrk af flugum(20-30 000).
2)Nauðsynlegt að vernda búin fyrir roki.
3)Næginlega stóran vetrarforða sem klasinn hefur aðgang að.
4)Heilbrigð, frjó drottning.
5)Þurrt hjá flugunum í búinu.
6)Minnka flugopið til að mýs komist ekki inn og til að minnka vindkælingu á klasann.
7) Efra flugop sem má vera borað gat í efra kassann eða op undir toppplötunni sem tryggir loftræstingu í búinu og virkar sem flugop til vara ef  neðra flugop stíflast.

“Without diligent attention to these points, winter losses can be guaranteed”.
 

“Þegar býflugurnar brenna vetrarforða til að mynda hita myndast CO2 og vatnsgufa. Þessi úrgangsefni þurfa að komast í burtu svo að raki safnist ekki í búinu og tryggja verður hreint loft fyrir flugurnar.  Gat á framvegg efra kassans hjálpar en einnig er nauðsynlegt að nota raka-gegndræpt efni eins og td. hálm eða annað sambærilegt efni yfir efri kassan”.
(Samkvæmt þessu er frauðplast og plast óhentugt sem einangrun á veturnar þar sem það er loftþétt.) 

Búin okkar (mín og Hjálmars) standa á skjólgóðum stað í Heiðmörk. Búið er að smíða ytri kassa úr krossviði sem hægt verður að nota sem býskýli næsta sumar með þvi að taka frontplötuna af. Búin standa á 2 kössum og verða fóðruð til að flugurnar hafi á bilinu 15-20 kg vetrarforða. Sem einangrun á toppinn er trétex plata með listum meðfram köntunum undir. Hér er líka að finna loftbil til að tryggja góða loftræstingu.

Haust

Að vetra býflugur


Fyrri hluti


Þetta er eitt allra mikilvægasta atriði býflugnaræktar, það er að undirbúa búið fyrir veturinn. Um sumarið hafa býflugur safnað vetrarforða (þetta eru einu skordýrin fyrir utan maurategundir, sem safna vetrarforða) og það er einmitt þessi forði sem er hunangstekja okkar býflugnabænda. Venjan er að farið sé í gegnum býflugnabúið í síðasta lagi í byrjun september eða eftir veðri. Þá eru teknir burtu allir rammar sem innihalda hunang en rammar sem innihalda mikið af frjókorni (oft marglitt, eða dökkt á litinn) og allir rammar sem innihalda ungviði eða egg eru skildir eftir. Líklega er skynsamlegast að hafa búin á 2 kössum Norskum (20 römmum)eða 2-3 kössum, ¾ Langstroth heldur en að þröngva þeim saman á einn 10 ramma kassa.

 
(Það borgar sig að sameina minni bú (sem eru léttari) og þá þarf að vernda “betri” (yngri/gæfari) drottninguna, því betra er að eiga 1 lifandi bú að vori en 2 dauð !!! Þá þarf að finna “verri” drottninguna og drepa hana og setja síðan búin (drottningarlausa búið ofan á ) saman með 1 síðu af dagblaði og muna að stinga nokkur göt á blaðið fyrst með penna . Mikilvægt er að fóðra búið strax eftir sameininguna.)


Strax og þetta hefur verið gert þá verður að fóðra býflugurnar og það er hægt að gera á ýmsan hátt en venjan er að gefa þeim sykurlausn, sem er blandað í sjóðandi heitt vatn, 2 lítrar á móti 3 kg af sykri (hræra upp allan sykurinn) og gefið annaðhvort í fötum með fullt af götum á eða með netopi, eða í fóðurtrog, sem hægt er að kaupa. Það er einnig hægt að smíða þessa fóðrara sjálfur úr timbri eða útbúa á annan hátt.
Það er mikilvægt að það sé sæmilega hlýtt í veðri , þegar fóðrað er, því annars sækja flugurnar sér ekki sykurvatnið og því getur samfélagið drepist úr svelti fyrr eða síðar. Ef maður er það seint úti að ekki hægt að fóðra búið, þá borgar sig að skilja eftir hunangsramma, þannig að búið með öllu sé a.m.k. 20 kg, til að vera öruggur um að þær séu með nægt fóður og fara síðan í búið snemma vors og setja til þurrsykur. Þó er sjálfsagt að reyna að láta þær taka eitthvað af sykurvatni niður, venjan er að gefa þeim um 20 kg af sykri blandað vatni þá þarf eðlilega að gefa þeim nokkrum sinnum meðan þær taka við.

Ef þið hafið ekki vetrað fyrir frost verður að skilja eftir minnst 10 ramma fulla af hunangi hjá búinu og líklega er best að koma þeim f á 2 -3 kössum.

Ég hef einnig séð að ef ekki næst að fóðra fyrir frost að þá hafa menn sett dagblaðssíðu ofaná rammana skilið eftir rifu td í öðrum gaflinum og hellt ofan á 15 kg af þurrsykri-passa bara að ekki renni niður í búið- úðað yfir smá vatni með úðabrúsa (til að "festa" sykurinn) sett tóman kassa yfir og einangrun og þak yfir. Þannig geta býfl. sleikt upp sykurinn og nota rakan sem myndast í búinu yfir veturinn til að leysa upp sykurinn. 

Seinni hluti vetrunar


Þegar búið er hætt að taka sykurvatn er beðið eftir fyrsta frostkafla vetrar. Frost þarf að vera nokkra daga til að hægt sé að flytja búin.
Líklega er best að nota djúpa botna þ.e. eins og sumir norsku botnarnir eru þegar búið er að fjarlægja botnplötuna þá eru nokkrir cm niður á netið. Í öllu falli þarf að opna netbotninn svo næg loftun verði. Einnig er hægt að lyfta búinu af botninum sem það stendur á yfir á slíkan botn.
Ef þið eruð ekki með botna sem ekki bjóða upp á þann möguleika að auka rýmið undir búinu þá má smíða ramma sem settur er milli botns og kassans sem lyftir neðsta kassanum 3-5 cm .


Eða eins og Kristjana hefur gert
“Amerísk hjón, býflugnabændur sem voru gestir félagsins okkar árið 2006 (minnir mig ) sögðu að loftun búanna væri höfuð atriði.
Þau ráðlögðu að bora göt í efsta kassa á tvær gagnstæðar hliðar. Stærð gatanna er þannig að flugur geti skriðið um þau. Leggja striga utan yfir búið/kassann - þannig að hann nær niður fyrir götin - en hangir laus - þannig lokar hann ekki fyrir þau en dampurinn úr búinu þéttist í striganum- og flugurnar komast hindrunarlaust frá búinu um þessi göt.
Ég gerði þetta tímanleg og hafði korktappa í götunum fram að vetri að ég kippti þeim úr. Ég tók eftir því eins og hjónin höfðu sagt að flugurnar nota síðan þessi göt til að skríða út um ef aðal opið er orðið stíflað.
Ef það gerist þá kenndu þau okkur það ráð að nota t.d. járnherðatré til að hreinsa frá opinu innan frá. (þe úr neðra flugopinu)
Þetta gafst svo vel að ég hef ekki þurft að hanna neitt betra áhald - maður stingur s.s. bara öðrum "herða"endanum á járninu inn um opið og dregur til sín - þá mokast dauðu flugurnar út, þannig má hreinsa nægilegt svæði.
Ég hef ekki haft plötur í botninum á veturna - (kunni bara ekki á það) - en búin standa á brettum og ég hef sett einangrun - frauðplast- undir brettið sjálft.
Ég hef búið nosturslega um búin - með frauðplasti - utan um allar hliðar og þak -þó þannig að holrúm var að búinu sjálfu og frauðplastið náði aðeins niður að miðjum neðsta kassa.
En einnig hef ég alveg látið vera að skýla búin fyrir veturinn - Þann vetur fauk annað búið og lá opið að hluta í a.m.k. sólarhring. Ég rétti það við og taldi það dauðadæmt að sjálfsögðu - sem þó varð ekki raunin - flugurnar mættu sprækar til leiks þegar leið að vori - Þetta fannst mér afar athyglisvert. !!!!!"



 Eins og við höfum oft rætt um að þá hafa ýmsar tilgátur verið uppi um það hvers vegna búin drepast og grunur minn er sá, að þetta sé þá fyrst og fremst vegna vindkælingar og rakamyndunar sem er  það mikil hér á vetrum, að búin ráði ekki við það. Líklegast ná búin ekki þeirri stærð að þola slíka veðráttu og þess vegna teljum við að það sé öruggast að geyma þau innanhúss yfir vetur, þ.e.a.s. í nóv-des, þegar búið ætti að vera komið í vetrarhvíldina, hefur þá safnast í klasa og hreyfir sig lítið fyrr en fer að vora, þá eru búin flutt , muna að sjá til þess að netop sé undir búinu, þannig að þær kafni ekki. Flytja búið innanhúss í helst sæmilega einangrað hús, þannig að hitasveiflur verði ekki miklar, þó sól skíni úti og sjá til þess að búin séu sett þannig að ekki komist að mýs/rottur. Hugsanlega er þá best setja búin upp á lárétt rör og setja t.d. götuð fötulok á rörin, þannig að mýs geti ekki gengið eftir rörunum inn að búunum. Þá er það best að hafa a.m.k. 2 rör sem liggja í einhverri hæð yfir gólfi, þannig að mýs nái ekki að hoppa upp né að geta stokkið niður á búin ofan frá.
Líklegt er að það sé óheppilegt að geyma bú inni t.d. í gámum eða þess háttar, því að það vill hitna verulega í gám sem ekki er einangraður þegar sólin gassar og er það óheppilegt fyrir búin þá verða flugurnar órólegar og vilja komast út. Einnig er mikilvægt að það sé góð loftræsting í rýminu sem notað er og hafa flugopið opið.

Ég hef einnig séð greinar frá norðurhluta Bandaríkjanna og Kanada, þar sem að menn hafa byggt kassa, utan um t.d. 4 bú. Búin er t.d. látin standa á brettum og utan um þetta allt saman er smíðaður kassi með loki, sem er lokaður neðan til, þannig að ekki kuli um búin neðanfrá, og síðan er þá loftrifa á tveimur hliðum, ofan til, ca 2-3 cm., þetta er smíðað úr einangrandi efni og mætti hugsa sér að einangrunarplötur, gætu dugað gegn stormum á Íslandi.

Ég vona að allir hafi geymslu, vel einangraða þar þarf að vera myrkur og góð loftræsting, hitastig má ekki fara yfir 8°C inni í geymslunni og ef hægt er að stjórna hita eru 2-4°C heppilegastar . Þetta þarf að vera frágengið eftir fyrstu frost.

Þau bú sem hafa lifað af hér vetur, hjá okkur, sem mér er kunnugt um, eru þá þau bú sem ég kom með haustið 1998 og geymdi inni í þéttu skógarkjarri í Heiðmörkinni, þar voru 3 bú geymd um vetur og 2 lifðu af og hjá Rúnari, hafa bú lifað 1 vetur á Stokkseyri, með skjólgirðingu (pallettum) í kring og einnig hafa bú lifað hjá honum í þéttu skógarkjarri uppi á Kjalarnesi, í nokkra vetur. Hjá Kristjönu hafa 1-2 bú lifað  veturna frá 06 bæði með og án skjóls hafa plummað sig vel. Hjá Matthildi hafa 1-2 bú lifað flesta vetur í hálf niðurgrafinni óeinangraðri geymslu  í fleiri ár. Björn hefur geymt sín bú inni í gamalli stórri
 hlöðu og lifðu 3 bú veturinn 08-09. Hann lokaði ekki flugopi þeirra. Hjá Þorsteini lifðu eh bú veturinn 09 en voru mjög smá um vorið. 

Sem betur fer hefur lifun eftir vetri verið mun betri hjá okkur undanfarin ár (nú haust ´14) og um 80 % búa lifað af veturinn fram til 1 júní.

Eðlilegt er talið að eh hluti býfl. drepist um veturinn-flestar þeirra fljúga úr búinu við hentugt tækifæri til að koma í veg fyrir hættu á sjúkdómum inni í búinu. 

Hér að neðan eru myndir af "botnfalli" eftir veturinn ´09-´10 -sem má telja nokkuð venjulegan fjölda dauðra bf en geta má að búið hæ megin var mun minna þegar ég vetraði það og var mjög lítið vorið ´10 - það braggaðist þó með hjálp. Þessi bú stóðu úti allan veturinn (sem var óvenju mildur) í parkúpu (pláss f 2 bú) á 10 römmum 1/1 og 10 r 3/4 Langstroth.  

 

 

 

 

Grein frá

-Canadian Associtation of Professional Apiculturists The Biology and Management of Colonies in Winter                            Adony Melathopoulos

 􀀎 Beaverlodge Research Farm, Box 29, Beaverlodge, AB T0H 0C0 􀀛 melathopoulosa@agr.gc.ca

 

 

Líffræði Vetrunar
 

Í náttúrulegu umhverfi nýta býflugur(bf) tvær aðferðir til að viðhalda hita búsins  að vetri:                             1) val á vel staðsettu og vernduðum bústað (Tafla. 1)
 
 
Eyginleikar væntanl bústaðar           Tíðni búsetu ef gefið val
Hæð búsins frá jörðu
5m > 1m
Sýnileiki/skjól búsins
Sýnilegt > falið
Fjarlægð frá móðurbúi
Skiptir ekki máli
Flugop
12,5fercm > 75 fcm
Staðsetning flugops
Á botninum > efst
Flugátt ops
Suður > norður
Rúmmál bústaðarins
10 l < 40 l> 100 l
Áður nýtt af bf
Notað > nýtt
Lyktnæm hormón
Með > án
Rakastig rýmisins
Rakt sag = þurrt
Ytrabyrgi
Veggir með götum = heilir veggir
 
 
 
>Þíðir frekar enn, < síður enn
„Gátlisti“ fyrir leit býfl. að nýjum bústað
(Seeley and Morse 1978)
                                          „Gátlisti“ fyrir leit býfl. að nýjum bústað
                                              (Seeley and Morse 1978)



og 2) Klasamyndun.
Klasinn er byggður uppí tveimur hlutum (mynd 1):

1) er þéttu ytra hýði þar sem býflugurnar festa sig saman, stefna höfuðs þeirra í átt að miðju klasans og          2) er laus innri kjarni þar sem býflugurnar geta hreyft sig frjálst. Ytri umgjörð klasans(skurnin), einangrar og sem þéttust er skurnin jafn einangrandi og fjaðrir fugla eða loðfeldur spendýra (0,1 W / kg / º C). Klasinn færist hægt frá tómur hólfum til þeirra sem eru fullar af hunangi. Þessi hreyfing er yfirleitt upp og til hliðar, aldrei niður.


Áður en við höldum áfram, eru fjögur mikilvæg hitastig sem þú ættir að kunna:
1) hitastig ungviðis = 32-36 °C,
2) minnst hitastig brjóstkassa sem þarf til flugs = 27ºC,                                                                                                 3) lágmark hitastig sem þarf til að virkja flugvöðva  (hliðstætt spendýrum "hrollur") = 18 ºC og                                   4) fara í "kulda dá" = 6 °C.
 

Klasamyndun býfl. byrjar þegar hitastig fellur undir 18°C (hér á líklega við inni í búinu). Stærð klasans dregst samann þar til umhverfishiti nær -10ºC en þá nær klasinn mestri þéttingu. Klasinn þéttist 5-falt á milli 18ºC og -10°C. Við lægra hitastig en -10ºC er aðeins hægt að viðhalda hita klasans með aukinni hitamyndun kjarnans
(mynd 2).

                                             Efnaskiptahraði sem hlutfall af umhverfishitastigi


Kjarni klasans skapar þennan hita með því að "virkja" flugvöðva sína. Þetta ferli þarfnast brennslu á hunangi, sem hvatti WF Cheshire að skrifa 1888: "Hver býfluga ... er örlítill bræðsluofn sem framleiðir ferli í vefjum sínum og vökva sem er nákvæmlega efnafræðilega jafngilt oxunar hunangs ...".
 

􀁹 Viskuorð – Efnaskiptahraði búsins er lægstur þegar hitastigið er 5-10°C. Þess vegna reyna býflugnabændur, sem vetra bú sín innanhúss, að halda hitastigi við 5°C : býflugurnar nota minnst magn af hunangi við þetta hitastig.


Talið er að býflugur framleiða 0,68 kg af vatni á hvert kg af hunangi sem þær neyta. Þetta vatn er mikilvægt fyrir býflugurnar og þær nota það til að þynna hunang, fæða ungviði og skola efnaskipta úrgangi úr líkama sínum. Engu að síður, losnar sumt af vatninu sem gufar, sem í sjálfu sér er mikilvægur þar sem ungviðið þroskast best við 40% rakastig. Hins vegar kemur upp vandamál þegar umhverfis hitastigið fellur. Kalt loft inniheldur ekki eins mikinn raka og hlýtt loft, svo hlýtt rakt loft yfirgefur klasann, þéttist á vaxkökunum og innviðum kúpunnar. Býflugurnar geta ráðið við smá raka utan klasans, en ef raki drýpur aftur á býflugurnar kælir það þær. Þetta atriði er mikilvægt þegar við lítum á hlutverk efra flugopi í kúpunni.

 
Býflugur minnka orkunotkun sína um veturinn með því að "stilla hitamælin lægra". Þær ná þessu með því að minnka og stöðva varp drottningar þar með magn ungviðis að hausti og snemma vetrar (mynd 3),
Magn ungviðis (í fertommum) yfir vetrarmánuðina,sem er talið er orsakað af styttri dagslengd. Laus við að þurfa að viðhalda hita við ungviði (muna: 32-36°C), lækkar kjarna hita framleiðsla þeirra og þannig, dregur úr neyslu þeirra á hunangi. Fóstrun ungviðis byrjar hægt og rólega aftur eftir vetrarsólstöður. Hækkuð efnaskipti vegna uppeldis ungviðis þýðir hærri hunang neysla verð í lok vetrar. Í einni rannsókn, sýndu niðurstöður að búin átu hunang tvisvar sinnum hraðar í mars (0,84 kg á viku) samanborið við desember (0,42 kg á viku).
 

􀁹 "Býflugur frjósa ekki í hel á vetrum- þær svelta" - Herman Rauchfuss, Sr Gættu þess að búin hafi nægan vetrarforða!

Hversu mikið hunang notar búið ?(á 2 kössum)?
 

Staðsetning                                                                      Ráðlagt magn vetrarfóðurs
Saskatchewan                                                                                         36-40 kg 
Wisconsin, New York State                                                                     27-36 kg 
Kentucky                                                                                                  24-27 kg 
California, N. Carolina                                                                             13 kg

Þyngd eru aðeins fyrir vetrarfóður. Kúpan og býflugurnar vega u.þ.b. 27 kg , þannig að til dæmis þurfa búin í Saskatchewan            að vega samtals 54-63 kg eftir fóðrun.

􀁹 "Þrjátíu pund meira af hunang(vetrarfóðri) en það sem búið að meðaltali er ódýr trygging, samanborið við hættuna á að missa bestu búin þar sem þau hafa jafnvel einn pund of lítið" - CL Farrar

Hvernig lifa búin af langan vetur Kanadískrar gresju ef þær hætta að ala upp ungviði? Ætti búið ekki smám saman að minnka og deyja út? Þó búið skreppa talsvert saman frá ágúst-mars eru búin fær um að halda fjölda sínum með "framleiðslu" vetrarbýflugna. Vetrarbýflugur lifa miklu lengur (100 + d) en sumarbýflugur (~ 30 d)

(mynd 4)



Línurit yfir meðallifunartíma býfl. á 12 d fresti (frá 14 júlí til hausteldi ungviðis hætti). Línuritið sýnir greinileg umskipti úr stuttum líftíma sumarbýfl. og lengri líftíma vetrarbýfl. sem byrjar með býfl. fæddum þann 31. ágúst (punkta feril). Gögnum var safnað með af Harris í Suður-Manitoba og seinna greind af Matillaet al 2001.

Kveikja búsins til að skipta frá myndun sumar- til vetrarbýflugna er ekki þekkt, en leiðandi tilgáta er að það er einfaldlega að þær hætta að ala ungviði á haustin. Eldi ungviðis er erfitt og orkufrekt starf og býflugur sem klekjast í búi án ungviðis(seint á haustin)þurfa ekki að ala upp ungviði og lifa því lengur (framleiðsla fóðursafa í munnvatnskirtlum þeirra er afar orkufrek og sýnilega lýjandi ferli).
Þó að vitneskjan um hvað kemur þessu af stað þekkist ekki, er það ljóst að vetrarbýflugur eru líkamlega frábrugðnar sumarsystrum sínum : "býfl. sem hafa vetrað hafa verulega meiri þurrvigt, prótein, fita, þríglýseríð, glycogen og glúkósa innihald en býfl. sem lifa ekki veturinn.
(Matilla et al 2001).

Hvernig byrjar búið að ala upp ungviði á miðjum vetri þegar það er ekkert ferskt frjókorn að safna? Í fyrsta lagi,geta býfl. geymt töluvert magn af frjókorni í hólfum vaxkökunnar fyrir veturinn. Þær virðast nota þennan forða til að ala upp ungviði þar sem bú með mikið magn frjókorna forða hafa meiri fjölda býfl. að vori

(Mynd 5):

 

Sambandið milli frjókornaforða í búi að hausti og fjöld býfl. í búinu að vori (seinnihl.-mars / snemma-vors). Gögn var safnað yfir tvö ár í Laramie, Wyoming. Farrar 1936

 


Sjáið muninn upp á um 20.000 færri býfl. hjá búum sem fara inn í veturinn með ófullnægjandi eða mikið frjókornafóður. Býfl. virðast einnig vera fær um draga af líkamsbirgðum sínum af prótíni til að fæða ungviðið.

􀁹 Búið ætti að fara í vetrun með 3-6 vel fyllta ramma af frjókorni. Seinni hluta vetrar, segir Farrar (1936) búin geta notað nánast allt að 1 ramma af frjókorni á viku. Ef búin hafa ekki mikið geymt frjókorn, munu þær njóta góðs af viðbótar frjókorni allt þar til eðlilegt aðflæði af frjókorni byrjar.

Það er erfðafræðilegur munur á getu býfl. til vetrunar, en það er óvíst hvaða ákveðin einkenni eru tengd við þennan mun. Munurinn liggur örugglega í undirtegundum. Í Þýsku svörtu bf.(dökku) í Norður-Evrópu (A. mellifera mellifera) hefur bestu vetrunar lifun allra annarra evrópskra stofna. Býfl.þessa stofns, hins vegar, er erfitt að venja við ræktun (að þörfum mannskepnunnar ). Meðal „ræktaðra“ stofna lifa Carniolan (A. M. carnica) og Mið-Evrópu Caucasian (A. M. caucasica) bú betur af vetrun en Ítölsku bf. (A. mellifera ligustica).

􀁹 Ræktun hefur stofnbreytt náttúrulegum (villtum) stofnum. Þar af leiðandi er býfl. sem að útlit líkist 'Ítalskri' eða 'Carniolan' þarf ekki að vetrast eins vel og hvor stofninn fyrir sig ætti að gera. Þegar þú kaupir drottningu ættir þú alltaf að líta framhjá útlitslegum eiginleikum, en í staðinn, velja á grundvelli sannaðrar reynslu við aðstæður þínar.


Það er einnig breytileiki innan stofna. Þessi breytileiki er notaður við drottningaræktun til að betrumbæta vetrun. Til merkis um þetta er verk býræktandans Everett Hastings (Birch Hills, Saskatchewan). Eftir 1940 fékk Hastings það sem eftir var af Mountain Grey Caucasian stofninum sem upphaflega var fluttur frá Rússlandi til Bandaríkjanna snemma á 20. öldinni. Eftir margra ára úrval þessa stofns eftir harða vetur við hans aðstæður, tók hann að blanda þeim við carniolan stofn árið 1963. Þessi blandaði stofn var valin til að vera mjög vetrar þolinn og fram úr hófi afkastamikill á gresjunum. Þó stofni hans sé ekki lengur haldið við hefur stofninn verið blandað inn í ræktun víðsvegar um allan heim, ekki síst í New World Carniolan stofnsins í Ohio. Þessar bf. nota minna hunang að vetri, hafa stærri bú að vori og hafa hærra hlutfall vetrarlifunar en venjulegar "Ítalska" drottningar frá California

(Mynd 6).

       Magn neytts hunangs(þyngdar tap að vetri), sem hlutfall af búum sem lifa af veturinn og fjölda býfl. í  búi hjá "Ítölskum" drottningum frá Kaliforníu að vori í samanburði við blendinga af "Ítalskra" eðlaðar  við "Hastings Carniolans". Við allan samanburður báru blendingar yfirburði fyrir vetrun miðað við þær "Ítölsku", sem bendir til að munurinn var erfðafræðilegur og ríkjandi arfur (frá Szabo 1980)                                               

 
Meðferð á búum á veturna
 

Á flestum svæðum Bandaríkjanna og nokkrum hlýjum svæðum Kanada (td í Suður-BC og Ontario) er vetrun einfalt mál:

1) að ganga úr skugga um búin hafi nóg hunang og frjókornaforða,

2) að nota stofn sem hefur aðlagast svæðinu(veðurskilyrðum) og

3) gera ráðstafanir til að raki safnist ekki fyrir í búinu. Á kaldara svæðum, þurfa búin aðra ákveðnari meðferð við vetrun. Þessi       svæði eru stór hluti Kanada, Norðvestur ríkin i austan við Rocky Mountains, Miðvestur ríkin norðan við Kansas og Norðaustur-ríkin       norðan Pennsylvania.

Besta leiðin til hleypa út auka raka frá búi að vetri er með efri inngangi(opi). Þessi inngangur er mjög mikilvægur! Rannsókn frá norðurhluta Alberta, hafa til dæmis sýnt að annaðhvort: 1 x 1,5 cm efra flugop eða borað gat 2,5 cm í þvermál í miðju efri kassans auki stórlega styrk búsins , heilbrigði og minnka neyslu hunangsforðans
(mynd 7)

 

Magn neytts hunangs (þyngdartap að vetri), fjöldi bf. Að vori og nosema smit(þarmasýking)samanborið milli búa með mismunandi flugop: 1) botn og efra flugop, 1 x 1,5 cm hver, 2) botn (1 x 1,5 cm) og efst (2,5 cm þvermál í miðju 2. kassans), 3) botn og hlið (1 x 1,5 cm hvor) og 4) að fullu opinn flugop neðst og ekki op efst (frá Szabo 1982). Mismunandi bókstafir þýða að meðaltöl voru verulega mismunandi

Á kaldari svæðum N. Ameríku gagnast búum af eh skjóli. Það eru tvær algengar aðferðir til að vernda bú sem vetruð eru utandyra. Fyrsta felst í umbúðum úr svörtum vindheldum tvöföldu efni(sól hula). Svarta yfirborð „sólar hulan“ hitar búið á sólríkum vetrardögum og valda því að klasinn getur sundrast vegna hitnunar inni í búinu við lægri umhverfishita en þeim er eðlislægur. Klæðningin voru jafnan heimatilbúnar úr tjöru-pappír eða þakefni, eru iðnaðarframleiddur vaxpappi nú að verða algengari. Önnur aðferð felst í einangrandi umbúðum um búin (einangruð hula). Þessi hula hjálpa búunum að halda hita þegar hiti er mjög lágur, en koma í veg fyrir búin hitni á sólríkum dögum.

Hvaða tegund af umbúðum sem þú ættir að nota fer eftir hvar þú býrð. Sólar hula eykur framleiðni búa á sumum stöðum með tiltölulega mildan vetur. Rannsókn frá Ísrael, hafa til dæmis sýnt að bú sem voru hulin með svörtu plast tjaldi náðu upp ungviði(hitastigi) mánuði áður en bú máluð hvít tvöfölduðu hunangs framleiðslu sína í fyrstu hunang aðflæði í mars

(mynd 8).


Magn hunang safnað frá búum í Ísrael við fyrstu hunangssöfnun (Mars) ef kúpurnar voru málaðar hvítar                                          eða huldar svörtu plasttjaldi

 Hefðbundnar sólar hulur standa sig einnig vel í tiltölulega kaldara loftslagi. Besta leiðin til að vetra búin í Minnesota, til dæmis, er einu 3 kassar með sólar hulu (tjöru pappír) frekar en að einangra 2 kassa bú í 4 búa einingum

(mynd 9). 



Mynd 9. Hundraðshluti lífslíkur og framleiðni búa vetruðum með fjórum mismunandi aðferðum: pakkningum af fjórum búum pakkað saman með einangrandi hulu, sem voru annað hvort 2 (INS-2) eða 3 (INS-3) kassar á stærð eða stökum búum sólar hulu í 2 (SOL-2) eða 3 (SOL-3) kössum. Framleiðni = (fjöldi lifandi búa eftir vetur) x (Meðaltal hunangs framleiðsla móðurbúanna + meðaltal hunangs framleiðsla afleggjaranna)

 Sólar hula, eru hins vegar, ekki notuð við erfiðustu aðstæður á gresjum Kanada. Þótt fjöldi rannsókna á þessu svæði hafa komist að þeirri niðurstöðu að einangra 4 bú í einingu

(mynd 10)
 

Mynd 10. The Peer 4-Pakki frá Saskatchewan samanstendur af fjórum
tveggja kassa búum er ýtt saman og umbúðir í svarta plast sem innihalda
R-12 batt einangrun. Þakið inniheldur R-20 batta plasteinangrun til
Að koma í veg fyrir blota. Þakið er krossviður og efri inngangur eru fest
með trékubbum.

sína klárlega betri lifun en sólar hula um bú á 2 kössum, er mér ekki kunnugt um samanburður á 4 búa 2 kassa einingum borið saman við 3 kassaeiningu í sólar hulu. Hugsanlega gætu 3 kassa bú umvafin sólar hulu virkað vel á gresjunum, einkum með sífellt hlýrri vetrum.

Bú einnig vetruð innanhúss

(Mynd 11)

 

Bygging fyrir innanhús vetrun búa, myndin tekin þegar er
verið að flytja búinn inn. Takið eftir hringrásarkerfi loftræstingar
vifta og röra í lofti og köldu inntaki loft með ljósgildru á hægri
veggnum. Þessi bygging tekur um 1.000 eins kassa bú og er
rekið af Jack og Dorathee Cage

 í hita stjórnuðum byggingum. Innanhúss vetrun eru aðeins stundaðar á gresjum Kanada,í Quebec og í Maritime umdæmi. Búins eru oftast flutt inn þegar dagshiti er undir frostmarki (oftast í lok október á gresjunum). Búin eru geymd inni í 5 6 mánuði. Sumir býflugnabændur vetra nokkur þúsund bú í sömu byggingu.

 Eins og ég nefndi fyrr greininni,vetrast búin best við 5°C. Að halda hitastigi byggingar við 5°C er erfitt vegna þess að: 1)búin gefa frá sér hita og 2) útihitastig sveiflast. Í lok haust hita búin meira frá sér en þarf til að halda hita í 5°C. Ofgnótt hita er fjarlægður með útblæstri heita loftsins í geymslunni og skipta um það með köldu útilofti. Þessu lofti er blásið út með hitastýrðum viftum. Útblásturinn fjarlægir einnig koltvísýring og raka sem hvorutveggja er býfl. hættulegur í miklu magni. Útblástursviftur eru yfirleitt bundnar inn hringrásar kerfi sem tryggir að loft færist jafnt í byggingunni

(mynd.12

Mynd 12. Einfölduð skissa af loftræstingu, útblástur og upphitunar kerfi notað í vetrunarbyggingum. Taktu eftir að öll útblástursrör eru búin ljósgildrur til að tryggja að ekkert ljós fari inn í bygginguna. Þó að ljósin trufla vetrun bf inni nota bf.bændur , fyrir reglubundið eftirlit, rautt ljós, sem er býfl. ósýnilegt. Hringrásarviftur og rásir tryggja að loft í húsinu er vel blandað. Hitari er einungis notaður þegar úti hitastigið er svo lágt að hiti myndaður af búunum getur ekki lengur halda hita á 5 ° C.

Þegar útihitastig er mjög lágt gefa búin frá sér rétt nægilegan hita til að viðhalda innihitastiginu um 5 ° C, við þessar aðstæður eru útblástursviftunum lokað. Til að koma í veg fyrir að koltvísýringur og raki hækki, er viðhaldið lágum útblæstri til að tryggja rétt nógu af fersku lofti er blásið inn. það er vandasamt verk að stilla kerfið þannig að það geti að halda loftinu fersku og hita stöðugum). Því ég hvet þig til að ráðfæra sig við sérfræðing áður en þú byrjar framkvæmdir. Ef hitastigið lækkar enn er varahitabúnaður notaður til að hita upp bygginguna. í hlýrri loftslagi, svo sem í Quebec, er kælikerfi í byggingum þegar hitastig hækkar að vori.
( mynd 13



Vetrarloftræsting f vetrun búa innanhúss. Dæmi. Hvert bú gefur frá sér 3-10 g
af raka / klst og 8-28 wött af hita.Ímyndið ykkur að við flytjum inn 1 kg af
útilofti inn í bygginguna. Þetta loft er -25°C og 100% rakamettað(RM) og
inniheldur því aðeins 0,4g af raka(munið að kalt loft inniheldur ekki mikinn raka).
Þegar þetta eina kg af útilofti er fært inn í bygginguna þar sem lofthiti er 5°C
(60% RM) getur það nú borið 3,4 g af raka. Þannig að fyrir hvert kg af 5°C heitu
innilofti sem blásið er út þá tapast 3g af raka. Til að flytja þessi 3g/kg af raka
þarf 0,25 l/s af lofti að blása út. Ef við flytjum þetta magn af köldu lofti inn í
bygginguna verðum við að framleiða 13 w 7bú til að halda innihita 5°C. Við töpum
einnig 4 w af hita gegnum veggi byggingarinnar, þannig að við þurfum 13+4 =17 w
til að halda hitastiginu 5°C. Látum okkur segja að búin framleiði bara12 w.
Þá þurfum við önnur 5 w / bú frá hitagjafanum.

 


http://www.capabees.com/main/files/pdf/winteringpdf.pdf

 sjá einnig 

http://www.capabees.com/main/files/pdf/Ch10FallandWinter.pdf

 

hér er enn fræðilegri grein

http://byflugur.is/index.php?site=60&menuid=4

 

Heimsóknir: 
Stjórnun